Yöntem: alım gücü nasıl hesaplanıyor?
Maaşının “değerini” anlamak için iki şeyi karşılaştırmak gerekir: maaşın ne kadar arttı ve aynı dönemde fiyatlar ne kadar arttı. Bu araç, Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) yayımladığı Tüketici Fiyat Endeksi'ni (TÜFE) kullanarak seçtiğin başlangıç döneminden en son yayımlanan aya kadar fiyatların kaç kat arttığını bulur ve bunu maaşındaki artışla kıyaslar.
Başlangıç olarak bir yıl seçtiğinde, o yılın on iki aylık endeks ortalaması kullanılır. Böylece “2015'te aldığım maaş” gibi yıl boyunca aynı kalan bir tutarı daha adil karşılaştırırsın. Belirli bir ay seçersen, doğrudan o ayın endeks değeri kullanılır; örneğin zam aldığın ayı biliyorsan bu daha isabetli olur. Bitiş noktası her zaman verideki en son aydır.
Formül
Başlangıç endeksi I₀, son ayın endeksi I₁, eski maaşın S₀, bugünkü maaşın S₁ olsun:
Enflasyon katsayısı F = I₁ / I₀
Kümülatif enflasyon = (F − 1) × 100
Reel değişim R = (S₁ / S₀) / F − 1
Enflasyona denk maaş = S₀ × F
R negatifse maaşın enflasyonun gerisinde kalmış, yani alım gücün azalmıştır; pozitifse enflasyonun üzerinde artış almışsındır. “Enflasyona denk maaş”, eski maaşınla aynı sepeti bugün alabilmen için gereken tutardır.
Örnek hesap
Diyelim ki fiyatlar başlangıç döneminden bugüne tam iki katına çıktı (F = 2, yani %100 enflasyon). O dönemde 10.000 ₺ alıyordun, bugün 15.000 ₺ alıyorsun. Maaşın %50 artmış görünür; ama (15.000 / 10.000) / 2 − 1 = −0,25 olduğundan alım gücün %25 azalmıştır. Aynı yaşam standardını koruman için 20.000 ₺ alman gerekirdi.
Kalem kalem sonuçlar
Genel TÜFE, ortalama bir hanehalkının harcama sepetini temsil eder. Ama senin sepetin farklı olabilir: kirada oturan biri için konut, her gün işe arabayla giden biri için ulaştırma fiyatları çok daha belirleyicidir. Bu yüzden aynı hesabı TÜİK'in ana harcama gruplarının (gıda, konut, ulaştırma, giyim, sağlık, eğitim vb.) kendi endeksleriyle de yapıyoruz. “Gıdada %18 daha az alabiliyorsun” gibi bir sonuç, maaşınla bugün başlangıç dönemine göre %18 daha az gıda alabileceğin anlamına gelir.
Veri kaynağı ve güncelleme
Endeks verileri TÜİK'in resmi Tüketici Fiyat Endeksi'dir; TÜİK verisi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (TCMB EVDS) üzerinden alınır. TÜİK, 2026 Ocak ayından itibaren temel yılını 2025=100 olarak güncelledi ve harcama sınıflandırmasını COICOP 2018 standardına geçirdi. Bu araç, TÜİK'in yeni seri için 2005'e kadar geriye dönük olarak yayımladığı resmi 2025=100 serisini olduğu gibi kullanır; eski ve yeni seriler birleştirilmez, zincirleme yapılmaz. Bazı harcama gruplarının kapsamı COICOP 2018 ile değiştiği için bu kalemlerin kartında küçük bir “kapsam notu” bulunur. Veri her ay TÜİK bülteni yayımlandıktan sonra güncellenir; kullanılan son ay ve bülten tarihi ana sayfada, formun altında yazar.
Net asgari ücret ve dolar kuru karşılaştırmaları, ilgili resmi kaynaklardan (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı asgari ücret tablosu ve Merkez Bankası kurları) alınan aylık değerlerle yapılır. Net asgari ücret 16 yaş üstü işçi içindir; 2008–2021 arasındaki tutarlar bekâr ve çocuksuz çalışan için asgari geçim indirimi (AGİ) dahildir.
Bu sitedeki hesaplamalar bilgilendirme amaçlıdır; finansal, hukuki veya yatırım tavsiyesi değildir. Sonuçlar, girdiğin tutarlara ve resmi istatistiklere dayanır.